برای فسخ قرارداد خرید ملک، وجود شرایط خاصی ضروری است. این شرایط عبارتند از:
انواع خیارات در فسخ قرارداد خرید ملک
در حقوق ایران، خیارات مختلفی به طرفین قرارداد این امکان را میدهند که در شرایط خاص، قرارداد را فسخ کنند. در مورد خرید و فروش ملک، برخی از مهمترین خیارات شامل موارد زیر هستند:
خیار شرط
این خیار زمانی اعمال میشود که در قرارداد ذکر شده باشد که یکی از طرفین یا هر دو طرف، در مدت معینی پس از عقد قرارداد، حق فسخ دارند. مهمترین ویژگی این خیار این است که نیازی به ارائه دلیل خاصی برای فسخ وجود ندارد. برای مثال، اگر در قرارداد ذکر شود که خریدار تا هفت روز حق فسخ دارد، او میتواند بدون ارائه دلیل از این حق استفاده کند. خیار شرط برای کاهش ریسک معامله و افزایش اطمینان طرفین در قراردادها استفاده میشود.
خیار تخلف شرط
اگر یکی از طرفین به تعهداتی که در قرارداد ذکر شده عمل نکند، طرف مقابل حق فسخ خواهد داشت. مثلاً:
• اگر فروشنده متعهد شده باشد که ملک را بدون هیچ بدهی و با اسناد رسمی و معتبر تحویل دهد، اما بعداً مشخص شود که ملک بدهی معوقه دارد، خریدار میتواند قرارداد را فسخ کند.
• در مقابل، اگر خریدار مبلغ قرارداد را در زمان تعیینشده پرداخت نکند، فروشنده نیز میتواند از این خیار استفاده کند.
خیار غبن
این خیار زمانی قابل اجراست که یکی از طرفین متحمل ضرر فاحش شود. اگر تفاوت قیمت معامله با ارزش واقعی ملک بسیار زیاد باشد، فرد متضرر میتواند قرارداد را فسخ کند. بهعنوانمثال، اگر فردی ملکی را به قیمتی بسیار بالاتر از عرف منطقه خریداری کند و بعداً متوجه شود که قیمت واقعی بسیار کمتر بوده است، او میتواند به استناد خیار غبن قرارداد را فسخ کند. این خیار معمولاً در مواقعی که یکی از طرفین آگاهی کافی از قیمتها ندارد، کاربرد دارد.
خیار عیب
اگر بعد از انجام معامله مشخص شود که ملک دارای عیب پنهانی بوده که ارزش آن را کاهش میدهد، خریدار میتواند از این خیار استفاده کند. عیبهایی که باعث اعمال این خیار میشوند، شامل موارد زیر هستند:
• مشکلات ساختاری مانند ترکهای عمیق در دیوارها یا سقف
• مشکلات اساسی در سیستم لولهکشی، برق یا گرمایش
• هرگونه نقص پنهان که قبل از معامله وجود داشته اما خریدار از آن اطلاع نداشته است
در چنین شرایطی، خریدار میتواند یا قرارداد را فسخ کند یا تقاضای کاهش قیمت داشته باشد.
خیار تدلیس
این خیار در مواقعی اعمال میشود که یکی از طرفین، با فریب یا ارائه اطلاعات نادرست، طرف مقابل را به انجام معامله ترغیب کرده باشد. نمونههایی از تدلیس در معاملات ملکی عبارتاند از:
• فروشنده ادعا کند که ملک دارای پارکینگ اختصاصی است، اما بعداً مشخص شود که این ادعا نادرست بوده است.
• ارائه اطلاعات جعلی درباره کیفیت ساخت یا امکانات ملک (مثلاً اعلام وجود سیستم گرمایشی پیشرفته درحالیکه چنین سیستمی وجود ندارد).
در صورت اثبات تدلیس، خریدار میتواند قرارداد را فسخ کند و حتی در برخی موارد خسارت مطالبه نماید.
این خیارات، ابزاری قانونی برای حمایت از طرفین معامله هستند تا از حقوق خود در برابر تخلفات احتمالی دفاع کنند.